ΝΕΑ / ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ



Ο χάρτης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ορίζει πως ένας άνθρωπος διέπεται από βασικές ηθικές αρχές που θέτουν ορισμένα πρότυπα ανθρώπινης συμπεριφοράς τα οποία προστατεύονται ως νόμιμα δικαιώματα κατά το εθνικό και διεθνές δίκαιο. Αυτά τα δικαιώματα περιλαμβάνουν πολιτικά και αστικά δικαιώματα όπως το δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία σκέψης, έκφρασης, και βούλησης κατά νόμιμο τρόπο. Επίσης ένας άνθρωπος δικαιούται και οφείλει να έχει ισότητα με όλους τους άλλους ανθρώπους έστω και αν βρίσκεται σε ειδικές ομάδες ανθρώπων όπως φτωχούς, ανάπηρους, μειονότητες, και ψυχικά ασθενείς. Παρόλο που νομικά αυτές οι ομάδες ανθρώπων προστατεύονται από το νόμο για τα βασικά τους δικαιώματα, δυστυχώς δεν τυγχάνουν της ίδιας μεταχείρισης από την κοινωνία αλλά και αρκετές φορές από δικούς τους ανθρώπους.

Η καταπάτηση των δικαιωμάτων όσων λαμβάνουν βοήθεια για ψυχολογικά προβλήματα ξεκινάει με τον στιγματισμό τους. Όταν κάποιος είναι διαφορετικός από εμάς, συνήθως η κοινωνία τον αντιμετωπίζει αρνητικά λόγω των στερεοτύπων που έχουν δημιουργηθεί. Το στίγμα της ψυχικής ασθένειας εμποδίζει τα άτομα και τις οικογένειες τους να έχουν ικανοποιητική και ολοκληρωμένη ζωή. Το στίγμα της ψυχικής ασθένειας οφείλεται στο γεγονός ότι η κοινωνία αισθάνεται άβολα με τη ψυχική ασθένεια καθώς δεν μοιάζει με τις υπόλοιπες ασθένειες όπως ο καρκίνος, οι καρδιακές παθήσεις κλπ. Έχει χαρακτηριστεί ως μια αόρατη ασθένεια και αρκετές φορές οι ψυχικά ασθενείς θεωρούνται από τη κοινωνία ως αδύνατα άτομα, επικίνδυνοι και χωρίς ικανότητες.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις του Στίγματος

Όταν ένα άτομο αρρωστήσει βιολογικά τότε μετά από την κατάλληλη θεραπεία θα επανέλθει στους κανονικούς ρυθμούς της κοινωνίας. Παρόλο που ένα άτομο διαγνωσμένο με ψυχική ασθένεια έχει το κάθε δικαίωμα να συμμετάσχει σε όλες τις δραστηριότητες της κοινότητας του, πολλές φορές βρίσκεται αντιμέτωπο με διαρκείς αποκλεισμούς και την απόρριψη της κοινωνίας.

Η τυπική αντίδραση ενός ανθρώπου προς τους ψυχικά ασθενείς εξαιτίας αυτού του στίγματος είναι ο φόβος και η απόρριψη. Πολλές φορές αυτή η απόρριψη έρχεται και από τα μέλη της ίδιας του της οικογένειας, καθώς ακόμη και από ειδικούς υγείας. Αυτή η απόρριψη έρχεται με συμπεριφορές όπως σχόλια, κουτσομπολιό, αλλά και βλέμματα περιέργειας προς το πρόσωπο τους. Αυτόματα, τα βασικά του ανθρώπινα δικαιώματα καταπατούνται, λόγω του ότι ένα άτομο με προβλήματα ψυχικής υγείας δεν έχει ελευθερία έκφρασης, βούλησης, και ισότητας. Αποφασίζουν οι άλλοι για εκείνον αλλά και για τις βασικές ανάγκες της ζωής του. Δεν δικαιούται να εκφράζει γνώμη για τη φαρμακευτική του αγωγή, για το τι είναι καλό για την υγεία του, αλλά κυρίως για το ίδιο του το μέλλον και τις προτεραιότητες του. Μερικές φορές τα άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας έχουν αποκλεισθεί σε τέτοιο βαθμό από τη κοινωνία που δεν έχουν δικαίωμα στη στέγαση, στην ασφάλιση υγείας, στο δικαίωμα δανείων, και στην ίση μεταχείριση στον εργασιακό χώρο.

Αυτή η αντιμετώπιση των ψυχικά ασθενών από τη κοινωνία οδηγούν αυτούς τους ανθρώπους να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση αλλά και μειωμένη βούληση για βοήθεια και θεραπεία λόγω του ότι φοβούνται να μην απορριφθούν. Επίσης αυτοί οι άνθρωποι από μόνοι τους μπαίνουν στη διαδικασία να αποσυρθούν από την ενεργό δράση στη κοινωνία, πάλι γιατί φοβούνται την απόρριψη και τον αποκλεισμό. Δυστυχώς, ως κοινωνία έχουμε τη τάση να γενικεύουμε καταστάσεις και γεγονότα. Για αυτό το λόγο ένας ψυχικά ασθενής μπορεί να θεωρηθεί ως επικίνδυνο είδος και να συσχετιστεί με την εγκληματικότητα.

Τα αίτια του Στίγματος

Ο κύριος λόγος για το στίγμα της ψυχικής ασθένειας είναι διότι ως κοινωνία διακατεχόμαστε από φόβο και αρνητικά συναισθήματα για το διαφορετικό. Και σε αυτό συμβάλλουν και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ως η αντανάκλαση της κοινωνίας για να διατηρείται αυτή η λανθασμένη άποψη σχετικά με τη ψυχική ασθένεια. Πολλές φορές, σε τηλεοπτικές σειρές ή στους κινηματογράφους, οι «κακοί» χαρακτήρες συσχετίζονται με ψυχική ασθένεια. Ούτως η άλλως σπάνια τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν προβάλει ενημέρωση σχετικά με το θέμα της ψυχικής αρρώστιας εκτός αν το συνδέσουν με τη βία. Επιπλέον, είναι καθημερινό φαινόμενο να χρησιμοποιούμε τις λέξεις «τρελός» ή «τρέλα» ακόμη και μεταξύ μας για να περιγράψουμε μια συμπεριφορά που δεν είναι γνώριμη σε εμάς.

Ανθρώπινα Δικαιώματα και Ψυχική Υγεία

Το να στιγματίζουμε όποιον είναι διαφορετικός από εμάς είναι ψυχολογική βία προς αυτά τα άτομα και καταπατά τα βασικά τους ανθρώπινα δικαιώματα. Το κύριο ανθρώπινο δικαίωμα που καταπατούμε ως κοινωνία είναι το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης αυτών των ανθρώπων. Αν συνεχίσουμε να αποφασίζουμε για το πως θα ζήσουν αυτοί οι άνθρωποι, αν συνεχίσουμε να τους αποκλείουμε από τα κοινά και τα δικαιώματα τους στην εργασία, αν συνεχίσουμε να είμαστε εμείς οι «ειδικοί» για τη δική τους ζωή, αν συνεχίσουμε να τους απορρίπτουμε επειδή είναι διαφορετικοί, τότε αποτύχαμε ως κοινωνία.Αυτοί οι άνθρωποι ούτε επικίνδυνοι είναι, αλλά ούτε και κοινωνικά αμόρφωτοι. Είναι άνθρωποι όπως όλους μας με τις ίδιες ευαισθησίες που απλά έτυχε να ζήσουν κάποιες αρνητικές καταστάσεις στη ζωή τους, αλλά έχουν το δικό τους μοναδικό τρόπο να τις επεξεργάζονται. Ας δώσουμε σε αυτά τα άτομα την ευκαιρία να εξελιχθούν και να προσφέρουν στη κοινωνία με το δικό τους τρόπο, χωρίς να τους αποκλείουμε.

Αλέξης Αντωνίου
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής
Υποψήφιος Διδάκτωρ Ψυχολογίας
Εδώ και μερικά χρόνια οι Ευρωπαϊκές χώρες του νότου όπως Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ελλάδα και τώρα η Κύπρος βιώνουν ίσως την πιο δύσκολη και συνάμα επικίνδυνη οικονομική ύφεση στη σύγχρονη ιστορία τους. Αυτή η οικονομική κρίση χαρακτηρίζεται ως δύσκολη και επικίνδυνη λόγω των πολλαπλών επιπτώσεων στην κοινωνία με τις αποκοπές και την έλλειψη ρευστότητας να κτυπούν το σύστημα υγείας και να προκαλούν την αύξηση των ψυχικών νόσων και της παραβατικότητας λόγω της γενικευμένης ανασφάλειας που επικρατή ανάμεσα στο κόσμο.

Οι επιπτώσεις της κρίσης στη κοινωνία είναι επώδυνες καθώς βασικές ανάγκες όπως η σίτιση, η ασφάλεια, ακόμα και η στέγαση έχουν επηρεαστεί για ένα πολύ μεγάλο αριθμό συνανθρώπων μας. Είναι πολύ λυπηρό να βλέπεις άτομα που μέχρι πριν ένα με δύο μήνες είχαν μια αξιοπρεπή δουλειά να τριγυρνάμε στα κοινωνικά παντοπωλεία και στα συσσίτια για να ικανοποιήσουν μια από τις βασικές τους ανάγκες που δεν είναι άλλη από τη σίτιση. Στην Ελλάδα υπάρχει το φαινόμενο των νέο-άστεγων με περισσότερο από 20000 άστεγους να κατακλύζουν τη κάθε γωνιά των κέντρων της πόλης μήπως βρουν μια αχρησιμοποίητη κούτα να ξεκουράσουν τα κόκαλα τους και μια μπατανία για να μη παγώσουν τους χειμώνες. Το ένα πέμπτο αυτών των ατόμων είναι οι λεγόμενοι νέο-άστεγοι οι οποίοι συνήθως είτε είναι απόφοιτοι ανωτάτων σχολών ή έχουν καλό μορφωτικό επίπεδο.

Δυστυχώς το φαινόμενο των αστέγων έχει φτάσει και στη Κύπρο. Δεκάδες άνθρωποι στη πλειοψηφία τους πολίτες της ανατολικής Ευρώπης προσπαθούν να πάρουν λίγες ώρες ύπνο σε αχρησιμοποίητα κρεβατάκια θαλάσσης στο παραλιακό μέτωπο παραθαλάσσιων πόλεων ενώ άλλοι κυρίως στη πρωτεύουσα βρίσκουν καταφύγιο σε απομονωμένα πάρκα και χαλασμένα αυτοκίνητα.

Από την άλλη η κοινωνία δεν είναι καθόλου ασφαλής λόγω του ότι η παραβατικότητα έχει αυξάνεται με απειλητικούς ρυθμούς. Αυτό κυρίως γιατί η έλλειψη εργασίας οδηγεί σε παρεμβατικές συμπεριφορές για εξασφάλιση αυτών των βασικών αναγκών. Επίσης η ανασφάλεια που επικρατεί ανάμεσα στο κόσμο οδηγεί σε έξαρση τις ψυχικές νόσους. Σύμφωνα με το ΕΚΤΕΠΕΝ (Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά) η χρήση παράνομων ουσιών στο γενικό πληθυσμό έχει αυξηθεί τα τελευταία 2 χρόνια, ενώ ανησυχητικές διαστάσεις παίρνουν οι θάνατοι που έχουν προκληθεί μετά από κατανάλωση αλκοόλ. Αύξηση επίσης έχει ο αριθμός των ατόμων που έχουν χρησιμοποιήσει ή έχουν επισπευτεί τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας της Κυπριακής Δημοκρατίας τα τελευταία 2 χρόνια.

Το πιο ανησυχητικό για τη κοινωνία όμως είναι η ραγδαία αύξηση στις απόπειρες αυτοκτονιών. Πολλοί ευάλωτοι συνάνθρωποι μας μη μπορώντας να αντέξουν τις αδιεξόδους που δημιουργήθηκαν από τη οικονομική ύφεση φτάνουν στα άκρα και αποφασίζουν να δώσουν τέλος στη ζωή τους. Υπό άλλες συνθήκες αυτοί άνθρωποι θα έβρισκαν λύση στα προβλήματα τους αλλά τα αδιέξοδα που έχουν δημιουργηθεί είναι πάρα πολλά. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 2011 και του 2012 υπήρξε αύξηση γύρω στο 40% στις απόπειρες αυτοκτονίας που τυγχάνει να είναι και ρεκόρ 50ετήιας. Στη Κύπρο δεν καταγράφονται και δεν δημοσιεύονται τα στατιστικά σε σχέση με τις αυτοκτονίες. Αυτό από τη μια είναι καλό λόγω του ότι διατηρείται το απόρρητο και προστατεύεται το άτομο αλλά από την άλλη δεν δίνεται η ευκαιρία να αντιμετωπιστεί αυτό το φαινόμενο με μέτρα πρόληψης. Σίγουρα οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στη κοινωνία και στην υγεία είναι πολλαπλές και επώδυνες. Από αυτή τη δυσβάσταχτη περίοδο βγαίνουν και αρκετά θετικά καθώς οι άνθρωποι γίνονται πιο ανθεκτικοί, μαθαίνουν να δουλεύουν ομαδικά, και καλλιεργούν δεξιότητες μεταξύ αυτών η αλληλεγγύη και ο αλτρουισμός.

Σε περιόδους κρίσεων τα μέλη μιας οικογένειας έρχονται πιο κοντά μεταξύ τους και δημιουργούν ένα υποστηριχτικό περιβάλλον αλληλοσεβασμού, αλληλοβοήθειας, και ζεστασιάς. Σε μια σύγχρονη κοινωνία όπου συνήθως υπάρχει ατομική ανάπτυξη, όταν μέσω της αβεβαιότητας για εργασία, αυτές οι ατομικές αναπτυξιακές δεξιότητες μπαίνουν προσωρινά στο συρτάρι, και δίνουν χώρο στην οικογενειακή ανάπτυξη. Το όλο σύστημα της οικογένειας καθώς και οι ρόλοι ανάμεσα στα μέλη αλλάζουν. Για εξοικονόμηση λεφτών τα ενήλικα μέλη μιας οικογένειας μπορεί να μετακομίσουν πίσω στο πατρικό τους σπίτι και με τη σειρά τους να γίνουν οι ίδιοι οι βιοπαλαιστές της οικογένειας. Σε άλλες εποχές συνήθως ο πατέρας ήταν ο κυρίως βιοπαλαιστής ενώ σε περιόδους κρίσης η οικογένεια αποτελείτε από πολλούς βιοπαλαιστές που ο καθένας με τη δυνατότητα του συνεισφέρει στην επιβίωση του οικογενειακού συστήματος.

Ο αλτρουισμός και η αλληλεγγύη επιδεικνύονται πιο έντονα σε περιόδους κρίσης, και τα λιγότερο ευάλωτα άτομα προσπαθούν να βοηθήσουν με διαφορετικό τρόπο τις πιο ευάλωτες ομάδες ανθρώπων στη κοινωνία. Υπάρχει συνεχής κινητικότητα όπως και περισσότερες δραστηριότητες και είτε μέσω εθελοντισμού ή άλλης ατομιστικής προσφοράς στηρίζονται όσο περισσότερο μπορούν αυτοί που το έχουν πραγματικά ανάγκη.

Τα επώδυνα μέτρα, οι σοβαρές επιπτώσεις της κρίσης και τα απανωτά και συνεχιζόμενα κτυπήματα έχουν καταντήσει τη κοινωνία τρωτή και χωρίς ασπίδες προστασίας. Είναι άγνωστο ακόμα πότε αυτά τα κτυπήματα θα σταματήσουν και πόσες αντοχές έχουν απομένει σε αυτή τη κοινωνία. Μέσα στο απόλυτο σκοτάδι όμως συνεχίζει να υπάρχει μια ακτίνα φωτός. Σε αυτή τη κρίση που ζούμε η αλληλεγγύη είναι ένα κοντάρι στήριξης προτού γονατίσουμε τελείως.

Αλέξης Αντωνίου
Ψυχολόγος